سیدالوزراء میرزا عیسی
پدر میرزا ابوالقاسم قائممقام فراهانی، معروف به میرزا بزرگ از سادات حسینی و از مردم هزاوه فراهان، از توابع اراک بود. مشهور به میرزا بزرگ قائم مقام اول. در ابتدا منشی حاج ابراهیم خان اعتمادالدولۀ شیرازی صدراعظم بود. سپس در 1213 ق به سمت وزارت عباس میرزا نایبالسلطنه و پیشکاری آذربایجان تعیین شد و به تبریز رفت. وی از سلسله سادات محترم فراهان است. در عصر کریمخان، جد او میرزاحسن در شیراز به خدمت استیفا مشغول بود و در آخر عمر، میرزا حسن و برادرش میرزا حسین (متخلص به وفا) در عتبات مجاور شدند و پسر میرزا حسن با دختر میرزا حسین ازدواج کرد که از آن پیوند، میرزا عیسی در همانجا متولد شد. او بعدها به ایران آمد و به خدمت فتحعلی شاه مشغول شد. میرزا عیسی در شمار رجال صالح سیاسی در اوایل عهد قاجار بود که کاردانی و تدبیرش موجب شد پس از ولایتعهدی عباس میرزا و حکمرانی آذربایجان به وزارت خاصه نایل آید. وی چون در تبریز قائم مقام میرزا شفیع ، وزیراعظم بود ، قائم مقام خوانده شده است . میرزا عیسی در اصلاح امور بسیار میکوشید و مورخان ، او را در اقدامات اصلاحی عباس میرزا موثر دانستهاند. سال 1224 او درخواست کرد وزارت نایبالسلطنه به پسرش میرزاحسن و پس از او به پسر دیگرش میرزا ابوالقاسم فراهانی (قائم مقام ثانی) واگذار شود که با این خواسته ، موافقت شد از جمله کارهای او و عباس میرزا فرستادن محصل و هنرآموز به انگلستان برای آموختن بعضی علوم و صنایع جدید بود. از آثار وی: “رسالۀ جهادیه” به نامهای “احکام الجهاد و اسباب الرشاد” و “الجهادیه” که به ترتیب “الجهادیهٔالکبری” و “الجهادیهٔالصغری” است ، و او آنها را از روی رسالههای جهادیۀ متعددی که علماءِ زمان مینوشتند تحریر و تنظیم کرده و فرزند او میرزا ابوالقاسم قائم مقام بر آنها دیباچهای نگاشته است؛ “دیوان” شعر؛ “اثبات النبوهٔالخاصهٔ” ، به زبان فارسی. او رسالههای جهادیه را در بحبوحه جنگهای ایران و روس گرد آورد تا سپاهیان ایران انگیزه لازم برای نبرد را کسب کنند ، لیکن افسوس که با خیانتهای پارهای از درباریان همچون میرزا شفیع صدراعظم این تدابیر موثر نیفتاد و بخش قابل توجهی از ایران از این سرزمین جدا شد.
مقبره میرزا عیسی
مقبره میرزا عیسی معروف به میرزا بزرگ قائممقام پدر میرزا ابوالقاسم قائممقام فراهانی، در محاذات جنوبی بقعه ثقهالاسلام قرار گرفته و مرکب از دو قسمت است. قسمت فوقانی آن مخصوص سرایدار و محافظ و بیتوته دراویش است و قسمت تحتانی آن عبارت از یک دهلیز و یک زیرزمین است که قائممقام و عیالش در زیرزمین و یکی از سردارانش به نام آقا حسین در دهلیز آن به خاک سپردهاند. روی هر سه قبر کتیبه مرمرینی نهاده شده که از لحاظ خط و حجاری از شاهکارهای هنری قرن سیزدهم به شمار میروند.
نوشته سنگ روی قبر قائممقام چنین است:
« هو. کل من علیها فان» مزار کثیر الانوار سید پاکزاد خجستهذات سایا جلیل سید کاینات علیه افضل التحیاتٌ، مًوید الملک والدین، ناصح الملوک و السلاطین، محمد عیسی بن حسن الحسینی الفراهانی است که تا بود اسماً و رسماً به بزرگی مشهور و ذاتاً و صفاتاً به نکوئی مشهور بود. و من بدو امره الی ختم عمره در ملک ایران به سعادت و نیکنامی و وزارت و قائممقامی زیسته، مرجع امرا و ملجاء فقرا بود و جهدها در کار جهاد مشرکین و حفظ ثغور مسلمین کرد و ابتدا خود موسس نظام جدید در ملک اسلام گردید و در مساًلهٔ جهاد و نبوت خاص از روی صدق و علم و اخلاص رسالات واضحه الدلالات نگاشت و به یادگار گذاشت و در سال هزار و دویست و سی و هفت بهشت خلد خرامید، تغمده الله بغفرانه و اسکنه بحبوحه جنانه و حشره مع اجداده الطاهرین سلام الله علیهم اجمعین الی یوم الدین. حررٌه و نقره محمد علی الحسینی القزوینی غفرالله ذنوبه
درگذشت میرزا عیسی قائممقام فراهانی
میرزا عیسی قائم مقام فراهانی پدر میرزا ابوالقاسم قائممقام مشهور به میرزا بزرگ، در 25 ذیقعده1237 قمری به علت ابتلا به بیماری وبا از دنیا رفت و در بقعه شاه حمزه در تبریز به خاک سپرده شد.
پدر میرزا ابوالقاسم قائممقام فراهانی، معروف به میرزا بزرگ از سادات حسینی و از مردم هزاوه فراهان، از توابع اراک بود. مشهور به میرزا بزرگ قائم مقام اول. در ابتدا منشی حاج ابراهیم خان اعتمادالدولۀ شیرازی صدراعظم بود. سپس در 1213 ق به سمت وزارت عباس میرزا نایبالسلطنه و پیشکاری آذربایجان تعیین شد و به تبریز رفت. وی از سلسله سادات محترم فراهان است. در عصر کریمخان، جد او میرزاحسن در شیراز به خدمت استیفا مشغول بود و در آخر عمر، میرزا حسن و برادرش میرزا حسین (متخلص به وفا) در عتبات مجاور شدند و پسر میرزا حسن با دختر میرزا حسین ازدواج کرد که از آن پیوند، میرزا عیسی در همانجا متولد شد. او بعدها به ایران آمد و به خدمت فتحعلی شاه مشغول شد. میرزا عیسی در شمار رجال صالح سیاسی در اوایل عهد قاجار بود که کاردانی و تدبیرش موجب شد پس از ولایتعهدی عباس میرزا و حکمرانی آذربایجان به وزارت خاصه نایل آید. وی چون در تبریز قائم مقام میرزا شفیع ، وزیراعظم بود ، قائم مقام خوانده شده است . میرزا عیسی در اصلاح امور بسیار میکوشید و مورخان ، او را در اقدامات اصلاحی عباس میرزا موثر دانستهاند. سال 1224 او درخواست کرد وزارت نایبالسلطنه به پسرش میرزاحسن و پس از او به پسر دیگرش میرزا ابوالقاسم فراهانی (قائم مقام ثانی) واگذار شود که با این خواسته ، موافقت شد از جمله کارهای او و عباس میرزا فرستادن محصل و هنرآموز به انگلستان برای آموختن بعضی علوم و صنایع جدید بود. از آثار وی: “رسالۀ جهادیه” به نامهای “احکام الجهاد و اسباب الرشاد” و “الجهادیه” که به ترتیب “الجهادیهٔالکبری” و “الجهادیهٔالصغری” است ، و او آنها را از روی رسالههای جهادیۀ متعددی که علماءِ زمان مینوشتند تحریر و تنظیم کرده و فرزند او میرزا ابوالقاسم قائم مقام بر آنها دیباچهای نگاشته است؛ “دیوان” شعر؛ “اثبات النبوهٔالخاصهٔ” ، به زبان فارسی. او رسالههای جهادیه را در بحبوحه جنگهای ایران و روس گرد آورد تا سپاهیان ایران انگیزه لازم برای نبرد را کسب کنند ، لیکن افسوس که با خیانتهای پارهای از درباریان همچون میرزا شفیع صدراعظم این تدابیر موثر نیفتاد و بخش قابل توجهی از ایران از این سرزمین جدا شد.
مقبره میرزا عیسی
مقبره میرزا عیسی معروف به میرزا بزرگ قائممقام پدر میرزا ابوالقاسم قائممقام فراهانی، در محاذات جنوبی بقعه ثقهالاسلام قرار گرفته و مرکب از دو قسمت است. قسمت فوقانی آن مخصوص سرایدار و محافظ و بیتوته دراویش است و قسمت تحتانی آن عبارت از یک دهلیز و یک زیرزمین است که قائممقام و عیالش در زیرزمین و یکی از سردارانش به نام آقا حسین در دهلیز آن به خاک سپردهاند. روی هر سه قبر کتیبه مرمرینی نهاده شده که از لحاظ خط و حجاری از شاهکارهای هنری قرن سیزدهم به شمار میروند.
نوشته سنگ روی قبر قائممقام چنین است:
« هو. کل من علیها فان» مزار کثیر الانوار سید پاکزاد خجستهذات سایا جلیل سید کاینات علیه افضل التحیاتٌ، مًوید الملک والدین، ناصح الملوک و السلاطین، محمد عیسی بن حسن الحسینی الفراهانی است که تا بود اسماً و رسماً به بزرگی مشهور و ذاتاً و صفاتاً به نکوئی مشهور بود. و من بدو امره الی ختم عمره در ملک ایران به سعادت و نیکنامی و وزارت و قائممقامی زیسته، مرجع امرا و ملجاء فقرا بود و جهدها در کار جهاد مشرکین و حفظ ثغور مسلمین کرد و ابتدا خود موسس نظام جدید در ملک اسلام گردید و در مساًلهٔ جهاد و نبوت خاص از روی صدق و علم و اخلاص رسالات واضحه الدلالات نگاشت و به یادگار گذاشت و در سال هزار و دویست و سی و هفت بهشت خلد خرامید، تغمده الله بغفرانه و اسکنه بحبوحه جنانه و حشره مع اجداده الطاهرین سلام الله علیهم اجمعین الی یوم الدین. حررٌه و نقره محمد علی الحسینی القزوینی غفرالله ذنوبه
درگذشت میرزا عیسی قائممقام فراهانی
میرزا عیسی قائم مقام فراهانی پدر میرزا ابوالقاسم قائممقام مشهور به میرزا بزرگ، در 25 ذیقعده1237 قمری به علت ابتلا به بیماری وبا از دنیا رفت و در بقعه شاه حمزه در تبریز به خاک سپرده شد.
