ابوالقاسم سحاب در ۱۹ فروردینماه ۱۲۶۶ش در یک خانواده تفرشی در قریه فم از توابع تفرش به دنیا آمد.
وی در سن 3 سالگی به مکتبخانه آخوند ملاحسین شاهمیری رفت و توانست در مدت زمان کوتاهی دروس مقدماتی و کتابهایی چون علم جزء، نصاب الصبیان و جامع المقدمات را فراگیرد و در کنار آموزش این دروس، با مطالعه کتابهای متفرقه در زمینههای مختلف، بر معلومات خود بیافزاید.
سحاب در نوزده سالگی دروس دیگری چون فقه، اصول و زبان عربی را در محضر علمای دیگر تفرش چون امامی و علیاکبر سجادی و در سن 22 سالگی زبان فرانسه، علوم جدید، حساب و جغرافیا را نزد سناءالدوله به خوبی فراگرفت. وی دو سال بعد به منظور تکمیل دروس و طی مدارج بالای علمی به تهران رفت و در همان جا با ورود به مدرسه آلیانس فرانسه و تکمیل زبان انگلیسی، موفق به اخذ مدرک دیپلم شد. اندکی بعد، سحاب با ورود به حلقه درس سیدعبدالرحیم دماوندی فقه و اصول را ادامه داد و از محضر علمای طراز اول تهران، شیخ علی نوری و شیخ باقر معزالدوله استفاده کرد.
علاقه فراوان وی به فراگیری علوم جدید سبب شد تا او در کنار تحصیل روزانه، در کلاسهای شبانه مدرسه دارالفنون نیز شرکت کند. وی در آنجا به فراگیری شیمی، طبیعیات و فیزیک نزد استاد مهدیخان، دکتر محمود خان و غلامحسین خان رهنما، پرداخت.
استاد سحاب، علاوه بر زبان انگلیسی و فرانسه به زبان عربی، آلمانی، لاتین و زبان روسی تسلط داشت و میتوانست بسیاری از متون عربی، انگلیسی و فرانسه را به راحتی ترجمه کند. وی علاوه بر فراگیری علوم رایج آن دوران، به دلیل علاقه فراوان به خواندن شعر و حفظ آن، نزد میرزا اسماعیلخان دبیر؛ نظم و نثر را آموخت و در شعر، تخلص سحاب را برای خود برگزید و مجموعه اشعاری را در دیوان شعری خود به ثبت رساند.
سحاب در آن دوران برای افزایش دانش خود با دانشمندان به نامی چون آیتاله شیخ عبدالکریم حایری، آیتاله بروجردی، آیتاله مرعشی نجفی، استاد شهیدمرتضی مطهری، سیدمحمد بیرجندی و… آشنا و از محضر استادان به نامی چون محمدتقی فخردایی گیلانی، استاد محیط طباطبایی، امیر رضوانی، پروفسور محمود حسابی و علیاکبر دهخدا بهرهمند شد و در کنار آن به مکاتبه با دانشمندان خارج از کشور پرداخت تا از دیدگاهها و آرای آنها نیز استفاده کند. وی در طی این دوران، با تدریس در مدرسههای مختلفی چون مدرسه آلیانس فرانسه، دبستان تدین، مدرسه کمالیه، دبیرستان قریب، شاهدخت تهران و دانشسرای دختران و تالیف و تحقیق در زمینههای گوناگون توانست جدیت و تلاش خستگیناپذیر خود را در این عرصه به همه نشان دهد و اینگونه نشان درجه یک و نشانهای علمی از سوی وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه را از آن خود کند.
استاد سحاب، خدمات بسیار ارزندهای را در عرصه فرهنگ کشور انجام داد که از آن جمله میتوان به تأسیس دبستان به سبک قدیم و جدید در تفرش، همکاری با مطبوعات و نگارش مقالاتی چند در نشریات آن روز همچون طوفان هفتگی، تهران، ستاره جهان، شفق سرخ، عصر گلشن و….، تأسیس و افتتاح دو باب مدرسه در روستای فم و طرخوران از توابع شهرستان تفرش و …اشاره کرد. وی علاوه بر امر تدریس در مقاطع مختلف آموزش و پرورش، مشاغل دیگری چون ریاست اداره معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه نهاوند، عضو هیات ممتحنه مدارس ابتدایی مرکز، معاونت کتابخانه ملی تهران، مدیر دفتر دانشسرای تهران، مدیر داخلی مجله علم و تربیت، کارمند وزارت مالیه، مدیر اداره محاسبات وزارت معارف و اوقاف، مسوول تحریر تصدیق نامههای مدارس، ریاست مدرسه وزارت معارف و اوقاف نهاوند، را بر عهده داشت.
استاد سحاب علاوه بر صدها مقاله در مطبوعات داخلی و خارجی و دیوان شعر، بیش از هفتاد جلد کتاب در زمینه علوم دینی، سیاسی و علمی از خود بر جای گذاشته است که هرکدام از آنها به نحوی در مطالعه و تحقیق دانشمندان بعد از وی موثر واقع شدهاند.
استاد ابوالقاسم سحاب که شغل معلمی را برگزیده بود در ۱۲۹۹ش به تقاضای شیخ جلال نهاوندی به ریاست معارف ثلاث (ملایر و نهاوند و تویسرکان) برگزیده شد و در این مأموریت، خدمات ارزندهای به فرهنگ آن منطقه کرد.
از وی بیش از ۷۲ عنوان کتاب که برخی از آنها در چند مجلد تألیف شده، باقی مانده است. از جمله این آثار، زندگانی ائمه: حضرت سیدالشهداء اباعبدالله الحسین (ع)، امام جعفر صادق (ع)، امام جواد (ع)، عسکریین (ع) و دیگر امامان و معصومین (ع) را میتوان نام برد. از دیگر آثار وی، ترجمه کتابهای «تاریخ قرآن»، «فلسفه و اسرار حج»، «تاریخ نقاشی در ایران»، «تاریخ هنر اسلامی» (از زبان عربی)، ترجمه «جغرافیای کارپنتر» در ۶ جلد (از انگلیسی)، تألیف کتابهای ارزشمند «فرهنگ خاورشناسان»، «زندگانی شاه عباس کبیر»، «تاریخ مدرسه عالی سپهسالار» را میتوان نام برد.
علاوه بر این آثار ارزنده، علاقه فراوان او به علم جغرافیای نوین سبب شد تا او موسسهای ارزشمند به نام، موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب (به انگلیسی: Sahab Geographic and Drafting Institute) در سال 1315 به همراه فرزند خود عباس سحاب تاسیس کند. موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی نخستین مؤسسه جغرافیایی و نقشه نگاری در ایران و منطقه خاورمیانه است که اکنون با مدیریت محمدرضا سحاب نسل سوم خاندان سحاب، اداره میشود و فعالیت گستردهای در زمینه تهیه نقشهها و انتشارات تاریخ و جغرافیا برعهده دارد. پس از گذشت سالها از تاسیس این موسسه، فرزند وی؛ عباس سحاب، با پشتوانه علمی که از پدر به ارث برده بود و استعداد فوقالعاده خویش در علم جغرافیا توانست نام پدر علم جغرافیای نوین را از آن خود کند. وی برای همیشه نام خود را به عنوان محقق و دانشمندی برجسته در تاریخ علوم انسانی و به ویژه علم جغرافیای نوین ثبت کرد.
انتشار انواع نقشه، کره، اطلس و دیگر موضوعات جغرافیایی برای نخستینبار در ایران حاصل کوششهای این مؤسسه و پایهگذاران آن بوده که نقش زیادی در بالا بردن سطح دانش جغرافیا در کشور و شناسایی جغرافیایی ایران در جهان داشته است.
یکی دیگر از فعالیتهای استاد سحاب پس از سال ۱۳۴۰ مبارزه با جعل کنندگان اسامی ساختگی برای خلیجفارس بود. وی با تشکیل نخستین نمایشگاه اسناد تاریخی و نقشههای جغرافیائی خلیجفارس در محل کافه شهرداری تهران درسال ۱۳۴۴ و تالیف و انتشار اطلس نقشههای جغرافیائی و اسناد تاریخی خلیج فارس در ۳ مجلد در سالهای ۱۳۴۹ و ۱۳۶۱ و ۱۳۶۴ مبارزه اساسی و علمی خود را در این زمینه آغاز کرد.
اقدامات بعدی استاد در زمینه اثبات اصالت نام خلیجفارس با همکاری فرزندش محمدرضا سحاب ادامه یافت. محمدرضا سحاب نیز دو جلد اطلس به نام خلیج فارس در نقشههای کهن در ۱۲۰ صفحه به متن فارسی و انگلیسی در سال ۲۰۰۴ و خلیج فارس: اطلس نقشههای تاریخی و کهن به متن انگلیسی در ۶۰۰ صفحه (۲ مجلد) در سال ۲۰۰۵ با همکاری چند تن از دانشگاهیان تالیف و چاپ و منتشر کرد. شرکت در همایشهای داخل و خارج کشور و ارائه بیش از ۲۰ مقاله همراه با اسناد در زمینه اسناد و مدارک جغرافیائی خلیجفارس از جمله اقدامات سالهای اخیر محمدرضا سحاب میباشد.
استاد ابوالقاسم سحاب، سرانجام در تاریخ بیست و یکم دیماه سال ۱۳۳۵ هجری شمسی در سن شصت و نُه سالگی در تهران بدورد حیات گفت و پیکرش را در صحن حرم مطهر حضرت معصومه (س) در قم به خاک سپردند.
عباس سحاب فرزند ابوالقاسم سحاب سوم دی ماه 1300 ش دیده به جهان گشود. وی در کنار پدری عالم و آگاه به جغرافی و نقشهنگاری رشد و پرورش یافت و با این علم آشنا شد. سالهای بعد وی به منظور تحصیل در مدرسههای تهران به همراه پدرش به پایتخت رفت و تحصیلات دانشگاهی خویش را در رشتهی هنرهای زیبا به پایان رساند.
عباس سحاب، بنیانگذار نقشه نگاری نوین، با خلق صدها اطلس و نقشه جغرافیایی صاحب سبکی نوین در جهان شد و راهی نو را به روی جغرافیا گشود. وی از بزرگان علم این مرز و بوم در طول دوران فعالیتش در فضای دانش جغرافیا موفق به تاسیس نخستین موسسه جغرافی و کارتوگرافی (نقشه نگاری) ایران شد.
طراح نخستین نقشهی تهران به خط لاتین بیشتر زمان خود را برای ترسیم، تولید، تکثیر و چاپ نقشه و رواج کاربرد آن در جامعه سپری کرد. وی موفق به طراحی نقشه ی کشورهای افغانستان، پاکستان، ترکیه، عراق، عربستان و کویت شد.
عباس سحاب با پشتکار و همت والایش، نخستین نمایشگاه جغرافیایی را در دانشسرای تهران برگزار کرد. این استاد بزرگ با حمایت یونسکو (سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد) موفق به تهیه «اطلس 14 قرن هنر اسلامی» به 2 زبان فارسی و انگلیسی در 20 جلد شد و همچنین با همکاری موسسهی کلمبوس آلمان توانست کرهی جغرافیایی را به خط و زبان فارسی تهیه کند.
عباس سحاب از آخرین بازماندگان نسل نقشهنگاران قدیمی و صاحب سبک در جهان به شمار میرود که دورهی نقشههای آموزشی برای مدرسههای کشور، ترسیم نقشههای موضوعی ایران، اطلسهای جغرافیایی، تاریخی، کتابهای راهنما و مرجع، اطلس نقشه های جغرافیایی و سندهای تاریخی درباره خلیج فارس را تهیه و گردآوری کرد. همچنین وی موفق به طراحی و چاپ نقشههای تاریخی ایران در دورههای گوناگون از سلسله هخامنشیان تا زندیه شد.
پدر علم جغرافیای نوین از اعضای فعال انجمن جهانی کارتوگرافی (I.C.A.) بود که در بیشتر همایشهای جهانی شرکت میکرد و با شخصیتهای مطرح جهان در علم جغرافیا به گفت و گو میپرداخت و اینگونه دانش خویش را پربارتر از پیش میساخت.
عباس سحاب همواره در راه پربار کردن کتابخانهی جغرافیایی سحاب (یادگار پدر وی) تلاش و کوشش فراوانی کرد. او موفق به تشکیل موسسهی جغرافیایی و کارتوگرافی و چاپخانهی جغرافیایی سحاب شد و بدینشکل میراثی بزرگ را از خود باقی گذاشت که در حال حاضر موسسهی جغرافیایی سحاب به وسیلهی فرزند این استاد عالیقدر اداره میشود.
استاد عباس سحاب از بزرگان علم ایران زمین به شمار میرود که با تلاش و کوشش فراوانش خدمتهای بزرگی برای این سرزمین کهن انجام داد و اینگونه نامی آشنا در عرصه دانش جغرافیا شد. اویی که خالق اثرهایی جاودان و پدری دلسوز برای جغرافیا بود و با پشتکار والایش یاد و خاطره خویش را در تاریخ این مرز و بوم جاودان ساخت؛ چهاردهم فروردین 1379 هجری خورشیدی انسانی چشم از این دنیای خاکی فرو بست که با تلاش خستگیناپذیر خویش رهگشای راهی نو در علم جغرافی ایران زمین شد. عباس سحاب بنیانگذار دانش نقشهنگاری نوین بود که با پشتکار و خلاقیت بینظیرش توانست از نامآوران بزرگ ایران در این عرصه شود.
