Cihad Sazandegi Caddesi (Hepko), Şehid Beheşti Yerleşkesi başlangıcı, Faz ۲, Arak Belediyesi Merkez Binası
Tarayın ve indirin
© 2026 Tüm Hakları Saklıdır.
Arak adının kökeni
İslam’ın ilk yüzyıllarında, Sasani yönetimine hâkim olduktan sonra Tisfun ve Sasani başkentinin çevresindeki İran’ın diğer bölgeleri, yani Dicle ile Fırat arasındaki alan Irak olarak adlandırıldı; İslam’ın ikinci yüzyılında ise Hemedan, Rey ve İsfahan arasındaki bölgeye de Irak-ı Acem denirdi. Şehrin kurulmasından sonra adı önce askeri kale, Sultanabad ve ardından 1316 Hicri Şemsi yılında, ülke çapındaki demiryolunun faaliyete geçmesiyle Arak’a (Irak, Arak’ın Arapçalaşmış biçimidir) dönüştü; Arak, düz ova anlamına gelir.
Arak ilçesi, Tahran eyaletinin güneybatısında ve ondan 288 kilometre uzaklıkta yer alır ve Merkezi Eyalet’in merkezi sayılır. Bu şehir kuzeyden Saveh ilçesi, kuzeybatıdan Hemedan, batıdan Malayer, Homin ve Elyguderz, doğudan Mahallat ve kuzeydoğudan Tefreş ve Aştiyan ile sınırlıdır. Arak’ın yüzölçümü 7178/98 kilometrekare olup eyaletin toplam alanının 24/4’ünü oluşturur.
Arak şehri, kuzey yarımkürede ekvatorun 34 derece 5 dakika 30 saniye kuzeyinde ve Greenwich başlangıç meridyeninin 49 derece 41 dakika 30 saniye doğu boylamında yer alır. Doğal açıdan Arak platosu 5400 kilometrekarelik bir alana sahiptir; bunun 2400 kilometrekaresini Arak’ın yüksek ovası, kalanını ise Arak çevresindeki yükseltiler oluşturur ve bu bölgenin dağları da iki sıradan meydana gelir. Ana sıra kuzeybatıdan güneye uzanır ve sonra kuzeydoğuya yönelir; ikinci sıra ise güneyden kuzeye doğru iki paralel hat halinde uzanır ve bazı noktalarda öyle genişler ki yükseltilerinin bir kısmı şehrin kuzeybatısından geçer. Arak’ın iklimi, İran’ın merkezi platosunun iklim özelliklerini taşır. Soğuk ve nemli kışlar ile sıcak ve kurak yazlar, Arak çevresindeki dağlar, Meigan Gölü ve Farahan Ovası bu bölgenin iklimini etkileyerek ona özellik kazandırmıştır. Sonbahar ve kış aylarında batıdan gelen bulutlar ve hava akımları nemlerinin çoğunu bölgenin batı yükseltilerinde, özellikle Zagros sıradağlarında kaybeder; kışın Arak havasını etkisi altına alan soğuk hava cephesi, çevredeki yükseltiler ve muhtemelen Meigan Gölü’nün oluşturduğu yüksek basınç nedeniyle uzun süre bu bölgenin misafiri olur.
Arak’ın havası değişkendir; kışlar çoğunlukla uzundur ve 4 ila 6 ay sürer, ilkbahar ve sonbahar kısa mevsimlerdir, yaz ise temmuz ve ağustosta ortaya çıkar. Donlu günlerin süresi yıllara göre 65 ila 120 gün arasında değişir; yağış miktarı da yıllara göre farklılık gösterir ve yılda 230 ila 638 milimetre arasındadır. Ortalama yağış yaklaşık 300 milimetre olmuştur.
Arak şehri kurulmadan önce bu bölgenin halkı, Vefs bölgesindeki Tati gibi çeşitli lehçelerle konuşuyordu. Arak şehrinin kurulmasından ve bu bölgelerden insanların şehre göç etmesinden sonra bu lehçeler birbirine karışarak özel bir lehçe oluşturdu; ta ki kitle iletişim araçlarının ortaya çıkmasına kadar bu lehçe gerilemeye başladı ve bugün Arak halkı bir ölçüde aksansız, kitap diliyle ya da Tahran ağzıyla konuşur; ancak çevre köylerde ve şehrin içinde yaşlı erkek ve kadınların dili hâlâ eski aksandır.
Arak ilçesinin nüfusu yaklaşık 600.000 kişidir ve şehir halkının çoğu Müslüman ve Şii mezhebine bağlıdır. Ayrıca şehirde Hristiyan ve Musevi inancına mensup azınlıklar da vardır. Ermeniler, Arak şehrinin etnik ve dini azınlıklarının bir bölümünü oluşturur. Ermeniler son bir yüzyılda Arak çevresindeki topraklardan ve ayrıca İsfahan’ın Culfa bölgesinden halı dokuma sanayisinde ve diğer sanayilerde çalışmak, ayrıca İngiltere konsolosluğunda muhasebeci ve kâtip olarak görev yapmak için Arak’a göç etmişlerdir. Ermeniler, Arak’ın ikinci okulu olan Şeref Ermeniler Okulu’nun ve Mesrop Kutsal Kilisesi’nin kurucularıdır. 1389 yılında Ermeni nüfusu 240 kişi olup Arak’ta 60 aile halinde yaşamaktaydı.
Yahudiler de bir yüzyıl öncesine kadar Arak’ın dini azınlıklarının bir bölümünü oluşturuyordu ve bir zamanlar nüfusları yaklaşık 1.000 kişiye ulaşıyordu; çoğunun mesleği kumaş satıcılığı ve hekimlikti. Museviler başlangıçta Sencan gibi Arak çevresindeki bölgelerden ve diğer şehirlerden bu şehre göç ettiler. Şu anda Arak’taki tüm Yahudiler bu şehirden göç etmiştir.
Arak şehri sanayi kenti olarak tanınsa da tarım açısından dikkate değer potansiyele sahiptir. İlçede yaklaşık 118.500 hektar ekilebilir arazi bulunmakta olup buradan yılda yaklaşık 402.492 ton hayvansal, tarımsal ve bahçecilik ürünü elde edilmektedir. Başlıca tarım ürünleri arasında buğday, arpa, yem bitkileri, şeker pancarı, patates, üzüm, şeftali, elma, ceviz ve badem sayılabilir. Hayvancılık alanında ise 128 tavuk çiftliği, 112 süt sığırcılığı işletmesi, 416 besi danası işletmesi ve 9 süt toplama istasyonu faaliyet göstermektedir.
Arak ilçesi sınırları içindeki fabrikalar ve çeşitli sanayilerin varlığı ile eyaletin merkezi konumu, sanayi ve hizmet faaliyetlerinin Arak’ta yoğunlaşmasına yol açmıştır. Başlıca el sanatlarından biri halıcılıktır; bu alanda Arak’ın Saruk halısı özel bir üne sahiptir.
Arak, sanayi ürünlerinin çeşitliliği bakımından İran’ın sanayi şehirlerinden biridir; temel sanayilerin varlığı açısından birinci, ikinci ve genel olarak ülkenin dördüncü sanayi kutbu sayılır. Temel sanayilerin varlığı, ülkenin enerji ekipmanlarının yüzde 80’inin üretimi, ülkenin en büyük alüminyum üretim fabrikasının ve ülkenin en büyük sodyum sülfat madeninin bulunması nedeniyle bu şehir İran’ın sanayi başkenti unvanını almıştır ve bu yüzden İran’ın en kirli şehirlerinden biridir.
Ülkenin ilk alüminyum üretim fabrikası (İralko), ülkenin ilk ve en büyük vagon ve lokomotif üretim fabrikası (Vagon Pars), ülkenin ilk biçerdöver fabrikası (İran Biçerdöver Sanayi), Orta Doğu’nun en büyük enerji iletim direği üretim fabrikası (Avangan), Orta Doğu ve Asya’daki ilk enerji iletim direği test istasyonu ve ülkenin ilk güneş okulu bu şehirde yer almaktadır. Ayrıca bu şehir, doğalgazlaştırma projelerinin tamamlanması nedeniyle ülkenin ilk yeşil eyalet merkezi olarak tanınmıştır. Arak’taki çeşitli ve temel sanayiler nedeniyle bu şehre İran’ın sanayi başkenti denir.
1- Arak tarihi çarşı kompleksi:
Arak tarihi çarşı kompleksi, Arak şehrinin ilk yapılarından biridir ve Kaçar hükümdarı Feth Ali Şah döneminde kurulmuştur. Bu komplekste cami, okul ve su sarnıcı gibi tüm sosyal imkânlar inşa edilmiştir. Arak çarşısı, şehrin ilk dörtgen yerleşim dokusunun merkezinde, kuzey-güney ve doğu-batı eksenlerinde birbirine dik biçimde yer alır. Çarşının dört tarafında dört kapı vardı; bunların hepsi zaman içinde ve şehrin genişlemesiyle ortadan kalkmıştır.
2- Tarihi Çehar Fasl hamamı:
Bu yapı Kaçar dönemine aittir ve bölgenin değerli ve çok güzel eserlerinden biri sayılır. Bu hamamın üç bölümü vardı: erkekler hamamı, kadınlar hamamı ve dini azınlıklar hamamı. Hamam, cadde seviyesinden birkaç metre aşağıdadır. Soyunma odası güzel yedi renkli çinilerle süslenmiştir. Günümüzde bu hamam, Çehar Fasl hazinesi olarak ziyaret edilmektedir.
3- Tarihi Sepahdar Medresesi:
Bu medrese, şehrin ilk yapılarından biridir ve Kaçar hükümdarı Feth Ali Şah döneminde, Sultanabad (Arak) şehriyle eş zamanlı olarak Yusuf Han Sepahdar tarafından inşa edilmiştir. Yapının tarzı kısmen Safeviler dönemi medreselerinden esinlenmiştir, ancak çini süslemeleri Kaçar dönemine özgüdür. Bu yapıda bir cami, su sarnıcı ve ortasında taş bir havuz bulunan nispeten geniş bir avlu vardır.
4- Tarihi Pirmuradabad yapısı:
Arak şehrinin 14 kilometre kuzeydoğusundaki Muradabad köyünde Pirmuradabad adlı bir türbe bulunmaktadır. Halk inancına göre bu türbenin yapımını Şahpur Zülketaf emretmiştir; daha sonra yapı ortadan kalkmış, ancak Selçuklu döneminde yeniden bir türbe inşa edilmiştir.
5- Şehzade Muhammed Abid türbesi:
Bu imamzade, bölgenin önemli dini yapılarından biridir ve Arak şehrinin 12 kilometre kuzeyinde, Meşhed Meigan köyü yakınında yer almaktadır. Bu imamzade, İmam Musa Kâzım’ın (a.s.) oğlu Şehzade Muhammed Abid’in türbesi olup Safevi dönemine ait yapılardandır.
6- Berzuy-i Rahgerd ateş tapınağı:
Bu tarihi ateş tapınağı, Arak’ın 65 kilometre kuzeydoğusundaki Rahgerd köyünde yer alır; kökeni Sasani dönemine dayanır ve cephesi tuğla ve taştandır.
7- Tarihi kervansaray yapısı:
Bu yapı Safevi dönemine aittir ve Meşkabad’da, Arak’ın 40 kilometre doğusunda, Encedan ve Emanabad köylerine yakın bir konumda yer alır. Kare planlı bu kervansaray, İsfahan’dan İran’ın batısına giden yol üzerinde inşa edilmiştir.
8- İmamzade İbrahim:
Bu imamzade, Arak şehrinin 45 kilometre kuzeyindeki Meşhed Elkube köyünde yer alır ve Safevi dönemi yapılarından sayılır.
9- İmamzade Hava Hatun:
Bu imamzade, Arak şehrinin 15 kilometre kuzeyindeki Mutabad köyünde yer alır ve üç ayrı yapıdan oluşur. Bu imamzadenin tarihi Hicri beşinci yüzyıla aittir.
10- Hac Vekil Kalesi
Bu kale Kaçar dönemine ait yapılardan biridir ve eskiden Ziegler şirketinin büyük halı dokuma atölyelerinden biri ile Arak’taki İngiliz konsolosluğu burada bulunuyordu.
Arak hükümet kalesi, Şah Abbasi kervansarayı, Hacı Ağa Muhsin Irakî’nin evi ve Hâkbaz evi şehrin diğer tarihi eserlerindendir. İmamzade Abdullah, Âmine Hatun ve Ağa Nureddin Irakî’nin türbesi Arak’ın dini yapıları arasındadır.
Mesire alanı:
Karacay kaynaklarının akışı (Şera ve Muhaciran nehri) Arak ilçesinin batısında, bu nehir çevresindeki yeşil alanların varlığına ek olarak dağlık iklim ve yüksek noktaların dağcılık için uygunluğu, Arak ilçesinin bu bölümünü diğer bölgelerden ayırmıştır.
Kaynaklar:
Çepguli kaynağı:
Bu kaynak, Arak- Malayer- Şazend üç yol ayrımının güneyinde, yüksek ve görkemli “Bağ Berafşab” yükseltilerinin kuzey yamacında yer alır. Çok güzel bir vadinin üst kısmında bulunmaktadır. Dağın temiz ve yumuşak havası ile çok serin ve lezzetli, tedavi edici özelliklere sahip kaynayan su, doğa severlerden bir kısmını buraya çekmiştir. Kaynağın çıktığı yerde teraslandırılmış bir alan vardır ve burada ağaçlar görülür.
Keyhüsrev kaynağı (Serab Huk):
Bu çok büyük kaynak ya da pınar, Kazaz ovasında ve Rasvand dağının yamacında yer alır; yeşilliği ve güzel doğası çok dikkat çeker.
Mağaralar:
Arak ilçesi, kireçtaşı ve dolomitik oluşumların yaygınlığı nedeniyle birçok mağaranın oluştuğu bir yer olmuştur; bunları aşağıda açıklıyoruz:
Sefidkhani mağarası:
Bu mağara, Arak ilçesinin 18 kilometre güneyinde, Sefidkhani dağında yer alır. Bu dağ silsilesinin yamacında en ünlüsü Çepguli kaynağı olmak üzere çok sayıda su kaynağı vardır. Mağaranın güzelliklerinden biri, girişte baca şeklinde görülen “cin bacası”dır. Ayrıca büyük bir su çukuru ile çok sayıda ve güzel sarkıt sütunları da Sefidkhani mağarasının diğer cazibelerindendir.
Encedan mağarası:
Encedan, Arak’ın 40 kilometre güneydoğusunda, Çeşme dağının yamacında, Homin, Arak ve Mahallat arasında yer alır ve ünlü mağaraları ve arkeolojik eserleri sayesinde ün kazanmıştır.
Asili mağarası:
Encedan’ın batısında yer alır; içinde duvarları tamamen kireçli maddeler ve prizmatik stalaktit kristalleriyle kaplı havuzcuklar bulunmaktadır.
Meigan Gölü ya da çölü:
Meigan Gölü ya da çölü Arak’ın kuzeydoğusunda ve Farahan Ovası’nda yer alır; alanı yaklaşık 100 ila 110 kilometrekare arasında değişir ve deniz seviyesinden yaklaşık 1655 metre yüksekliktedir; gölün suyu tuzludur. İklim açısından göl ılıman kışlara sahiptir. Bu özellik, sonbaharda ve kışın başlarında onu özellikle göçmen kuşlar olmak üzere kuşların yaşam alanı haline getirmiştir.
Örnek turizm bölgesi Taht-ı Sadat (Kerherud ve Sencan bahçeleri):
100 hektarlık bir alana sahip ve Kerherud ile Sencan bölgesine yakın doğal cazibelerden biridir. Bölgenin cazibeleri arasında kaynak, meyve bahçeleri ve Kerherud seyyidlerinin türbesi bulunur.
Serhkuh mesire bölgesi (Surhe Dağı):
Arak şehrinin mesire alanlarından biridir ve örnek turizm bölgesi Derre Gerdû’nun yakınındadır.
Örnek turizm bölgesi Derre Gerdû:
100 hektarlık bu bölge Arak şehrinin güneyinde yer alır ve uygun iklimi ile bakir doğaya sahiptir. Bu bölge 1385 yılında Bakanlar Kurulu tarafından örnek turizm bölgesi olarak onaylanmıştır.
İlçenin hediyelikleri:
Fetir, şirmal, kesme, kemaç, cevizli şekerleme, üzüm şırası, kaf leme, nar ekşisi, tahin helvası, bal, el dokuması halı, baslık, yeşil kuru üzüm, kulak tatlısı, üzüm, tarhine ve yerel sabun Arak’ın hediyelerindendir.
Arak şehrinin ünlüleri ve seçkin şahsiyetleri arasında şunlar sayılabilir:
Ağa Ziyaeddin Irakî, fakih, usulcü, Şii müçtehit
Mahmud Sanai, şair, çevirmen, psikanalist ve eğitim ile psikoloji konularında teorisyen
Muhammed Mehdi Fuladvend, Tahran Üniversitesi ilahiyat profesörü ve Kur’an, Nehcü’l-Belaga ve Sahife-i Seccadiye’nin Farsçaya çevirmenlerinden biri
Ayetullah Hacı Şeyh Muhammed Ali Araki, fakih, Şii taklit mercii
Mustafa Kuli Biyat (Samsamü’l-Mülk), siyasetçi ve İran’da modern tarımın kurucularından biri, ayrıca Kerç Tarım Fakültesi’nin kurucusuydu. Arak’ın ilk erkek lisesini kurdu ve bu okul Samsamiye adını aldı.
Murtaza Kuli Biyat (Sahamü’s-Sultan), siyasetçi ve İran’ın birkaç dönem başbakanı.
Hacı Ağa Muhsin Müçtehid Irakî, Kaçar döneminin müçtehitlerinden
Ağa Nureddin Irakî, Meşrutiyet döneminin etkili din adamlarından
Habibullah Zülfunun, Kur’an müfessiri, matematikçi ve takvim uzmanı
Gelenek ve görenekler
Arak şehrinin çok eski bir tarihi geçmişi olmadığından, şehir halkının kültürü karma kültürlerden etkilenmiştir. Bu kültür daha çok dini ya da toplumsal yönü olan folklorik inançlardan şekillenmiştir. Geçmişte Arak’ta yaygın olan geleneksel törenler arasında Kuse Nakaldi ve Reşki ve Masi şenlikleri sayılabilir.
Sinema
Arak’ın ilk sineması Aryan adıyla 1310 yılında Arak’ta faaliyete başladı. Sinemanın kurucusu, Rus göçmenlerden biri olan İrmanov’du ve 1314 yılına kadar şehirde faaliyet gösterdi. Günümüzde ülkenin en büyük sineması olan “İstiklal Sineması” Arak şehrinde yer almaktadır. Uygun kapasitesi 900’den fazla koltuğa ulaşan bu sinema, sekiz yıllık kapanışın ardından kültürel, sanatsal ve sinemasal bir merkeze dönüştürülmüştür. İstiklal Sineması’na ek olarak şehirde üç sinema daha vardır; bunlardan “Ferheng” ve “Asr-ı Cedid” sinemaları faaldir, Şehr-i Sanati sineması ise kapanmıştır. Arak’ın üç faal sinemasından biri olan Ferheng Sineması 50 yılı aşkın bir geçmişe sahiptir.
Kütüphane
Arak şehrindeki ilk halk kütüphanesi 1322 Hicri Kameri yılında, Arak’ın ileri gelenlerinden bir grubun gayretiyle bu şehirde kuruldu. Bundan sonra, 1313 Hicri Şemsi yılında merhum Hüseyin Deha tarafından kendi evinde bir halk kütüphanesi açıldı. 1 Numaralı Kütüphane, Şehid Zerastund Kütüphanesi, Mircaferi Kütüphanesi, Ayetullah Araki Kütüphanesi, Doktor Hasibi Kütüphanesi, Üstat Dehgan Kütüphanesi, Veliasr Kütüphanesi, Sencan Kütüphanesi ve İmam Humeyni Kerherud Kütüphanesi ile Doktor Hazaeli (görme engelliler) Kütüphanesi şehrin önemli kütüphaneleri arasındadır.
Aklayi kitapçısı Arak’ın en eski kitapçılarından biridir.
Yayınlar
Arak’ın ilk gazetesi, İttifak gazetesi adıyla 1286 yılında yayımlandı. Bundan sonra, 1289 yılında taş baskıyla Rencber gazetesi, meşrutiyet yanlısı olan Şeyh Ali Nokhostin tarafından yayımlandı. 1310 Hicri Şemsi yılında Maki Bey’in yönetiminde Nakş-ı İran gazetesi yayımlandı. Şu anda Arak ve Merkezi Eyalet’te iki gazete, 11 haftalık dergi ve 7 aylık dergi yayımlanmaktadır. Serçeşme gazetesi, Nevid gazetesi, Semâ-ı Kalem, Atriyas, Şihab, Lale-i Surh, Avay-ı Homin, Ravi, Şems-i Merkezi Eyalet, Sabah-ı Homin, Name-i Emir, Mecnun, Arman-ı Cavan, Çeşm Bera, Gül-i Yas, Medine-i Goftogu, iki haftada bir yayımlanan Yakut-i Surh Saveh ve Gülhaye Saveh, Ahd-i Cavid, Vahm-i Sebz, Aştiyan, Basiret, Rah-i Daniş ve Sahife-i Pakdilan gibi aylık dergiler Merkezi Eyalet’te veya Arak’ta yayımlanmaktadır.
Havalimanı
Arak’ın uluslararası bir havalimanı vardır. Pist uzatma projesi uygulanmadan önce bu havalimanı yalnızca iç hat uçuşları ile orta boy yolcu, kargo ve askeri uçaklara hizmet veriyordu ve geniş gövdeli uçakların inişine imkân yoktu. 1392 yılında Arak Havalimanı geliştirme projesinin uzatma, geliştirme ve pist güçlendirme aşamalarının tamamen uygulanmasıyla, Arak Havalimanı’nda Airbus sınıfına kadar uçakların kabulü mümkün hale geldi.
Arak, uzun zamandır İran’ın kuzey-güney ana demiryolu hattı üzerinde yer almakta olup demiryolu, Arak şehrinin çok yönlü gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Arak Demiryolları Genel Müdürlüğü’nün koruma alanı, Kum eyaletindeki Sage istasyonundan başlayıp bir yandan Loristan eyaletindeki Momenabad istasyonuna, diğer yandan Hemedan eyaletindeki Malayer istasyonuna kadar uzanmaktadır.
Batı İran demiryolu projesi de Arak’tan başlamış olup Hemedan eyaletindeki Nehavend ve Malayer şehirlerini demiryolu ağına bağlamaktadır. Bu demiryolu hattının Kirmanşah eyaletindeki devamı, Sahne, Kirmanşah ve İslamabad-ı Garb şehirlerinden geçerek Hüsrevi sınırında Irak’a bağlanır. Arak–Malayer demiryolunun açılması, ülkede transit taşımacılığın gelişmesi açısından büyük bir adım olmuştur. 90 kilometre uzunluğundaki Arak–Malayer demiryolu 1390 yılının Mehr ayında açılmış olup Batı İran demiryolu projesinin bir parçasıdır. Ayrıca Arak–İsfahan demiryolu da çalışmaları ve inşası başlamış diğer projeler arasındadır. Merkezi Eyalet Konut Kurulu’nda 1390 yılının Farvardin ayında onaylanan Arak–Muhaciran yerel treninin inşası da Arak’ın demiryolu taşımacılığı alanındaki kararlarından biri olmuştur.
Arak’ın ülke geneline ve Merkezi Eyalet’e hizmet veren üç terminali vardır:
Merkezi: Emir Kebir 5 yıldızlı otelin yakınında yer alır.
Kuzey: Şehrin kuzeyinde ve Emir Kebir Meydanı yakınındadır.
Güney (Gadir): Şehrin güneybatısında ve Besic Meydanı yakınındadır.
Eğitim
Arak’ta modern tarzda ilk okulu Samsamü’l-Mülk Biyat, 1321 Hicri Kameri yılında Samsami Okulu adıyla kurdu; bu, İran’ın üçüncü modern okuluydu. İkinci okul, 1325 Hicri Kameri yılında ve Muntasırü’d-Devle (dönemin valisi) tarafından kurulan Muntasıriye idi. Sahamü’s-Sultan da şehrin üçüncü okulu olan Sahamiye’yi kurdu. İlk kız okulu Şemsü’l-Muhadderat adıyla 1332 Hicri Kameri yılında açıldı. 1286 Hicri Şemsi yılında Arak’ta yaşayan Ermeniler Şeref Ermeniler Okulu’nu kurdular.
Yükseköğretim
1350 yılının Ekim ayında Tahran Üniversitesi ve eski Yüksek Öğretmen Okulu’ndan bazı öğretim üyeleri, Merkezi Eyalet’te ilk yükseköğretim merkezi olarak Marjan Yüksek Okulu adıyla özel bir yükseköğretim kurumunun kuruluş hazırlıklarını Arak şehrinde tamamladılar. Marjan Yüksek Okulu başlangıçta fizik, kimya, biyoloji ile Fars dili ve edebiyatı olmak üzere dört bölüm için 240 öğrenci kabul etti. Bu kurum, 1351 yılının sonlarında Tahran Öğretmen Yetiştirme Üniversitesi’ne bağlı Arak Yüksek Bilimler Okulu adıyla ve devlet yönetimi altında faaliyetini sürdürdü. 1354 yılında tüm yükseköğretim kurumları özel olarak yönetilirken devlete devredildiğinde bu okul da devletleştirildi.
Yükseköğretim merkezleri
Arak’taki üniversiteler ve yükseköğretim merkezleri, bu şehri ülkenin üniversite kutuplarından biri haline getirmiştir; bunlar arasında Arak Üniversitesi, Arak Tıp Bilimleri Üniversitesi, Arak Teknoloji Üniversitesi ve Arak İslam Azad Üniversitesi sayılabilir. Arak Üniversitesi, Merkezi Eyalet’in kapsamlı ve ana üniversitesi olarak eyaletteki yükseköğretim planının politika belirleyicisidir. Arak Üniversitesi’nden sonra, Arak İslam Azad Üniversitesi birimi, iki aşamalı üniversite kenti-araştırma yerleşkesiyle ülkenin merkezindeki en büyük üniversite yerleşkesine sahiptir.
Dini ilimler okulları
Arak’taki ilk dini ilimler okulu, Yusuf Han Gürci tarafından 1227 ile 1231 Hicri Kameri yılları arasında inşa edilen Sepahdar Medresesi idi. Sepahdar Medresesi’nin inşasından 90 yıl sonra, 1315 ile 1320 yılları arasında Abbasabad mahallesinde Hacı Muhammed İbrahim Hunsari’nin medresesi ve camisi kuruldu. Arak’taki üçüncü dini ilimler okulu da 1318 ile 1320 yılları arasında merhum Hacı Hüseyin Melkü’t-Tüccar Tebrizi tarafından inşa edilen Ağa Ziyaeddin Medresesi idi. Merhum Ağa Ziyaeddin bu okulun camisinde imamlık yaptığı için bu okul ve cami Ağa Ziyaeddin Medresesi ve Camisi olarak tanınmıştır.
El sanatları
Arak şehrinin el sanatları arasında geleneksel el dokumaları (halıcılık, kilimcilik, cicim dokuma), geleneksel nakışlar, ahşap eserler (ahşap oyma ve kakma, oyma işçiligi, heykeltıraşlık, torna işleri, geleneksel yapılar, ahşap kafes ve geometrik süsleme), çömlekçilik, yazı ve minyatür (geleneksel tasarım, İran resmi, gül ve bülbül, tezhip ve teşhir, hat, kitabe yazımı), metal eserler (bakırcılık, kalem işi, kalaycılık, demircilik, metal kafes, altın ve gümüş telkâri), geleneksel ayakkabı yapımı (giyve dikimi ve giyve dokuma), mimari süslemeler (geleneksel alçı süsleme, ayna işi…) ve değerli ile yarı değerli taşların işlenmesi sayılabilir.
Bu bölgede halıcılık geçmişten beri yaygındı ve Farahan, Serbend ve Saruk halıları dünya çapında üne sahipti. Halıcılık sanayisi, bu şehrin Yusuf Han Gürci tarafından kurulmasından itibaren başlıca ihraç ürünü oldu. Cecil Edwards’a göre Arak halısı bir dönem önem, itibar ve bolluk açısından öne çıkıyor ve Kirman halısının rakibi sayılıyordu. Arak’ın ünlü halı türleri arasında, dayanıklılığı, benzersiz desenleri ve kullanılan iplik türü (yün) ile dünya çapında üne sahip olan Arak Saruk halısı sayılabilir. Arak, 1319 yılına kadar Avrupa’ya halı ihracatının en önemli merkezlerinden biri olarak kaldı.
Te teli, keşkli abguşt, ayranlı abguşt (dugule dudar), aş-ı cuduğ, salatalık aşı, petle pilavı, Mustafa aşı, şifte, aş-ı cuduğ, Bibi Seşenbe aşı
