بارندگی‌های اخیر بار دیگر اهمیت آمادگی مدیریت شهری برای مواجهه با حوادث طبیعی و به‌ویژه سیلاب و آب‌گرفتگی معابر را نشان داد. بارش ۵۵ میلی‌متری باران در اراک طی سه روز گذشته، حجم قابل توجهی از روان‌آب‌ها را وارد معابر، کانال‌ها و مسیرهای عبور آب کرد؛ اما این بارش‌ها بدون خسارت جدی سپری شد و بار دیگر موضوع اقدامات پیشگیرانه و آمادگی دستگاه‌های خدمات‌رسان شهری را در کانون توجه قرار داد.
اگرچه بارندگی شدید همواره می‌تواند برای شهرهای دارای بافت متراکم، مسیرهای محدود هدایت آب و نقاط حادثه‌خیز مشکلاتی ایجاد کند، اما تجربه بارش‌های اخیر نشان داد که اجرای طرح‌های زیرساختی و اصلاح نقاط آسیب‌پذیر، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش مخاطرات ناشی از بارندگی داشته باشد.
در همین راستا، شهرداری اراک طی ماه‌های گذشته مجموعه‌ای از اقدامات عمرانی و عملیاتی را با هدف پیشگیری از آب‌گرفتگی و کاهش خطر سیلاب در دستور کار قرار داده است؛ اقداماتی که بخشی از آن‌ها به اصلاح زیرساخت‌های قدیمی و بخشی دیگر به افزایش ظرفیت عبور و هدایت آب‌های سطحی اختصاص داشته است.
دیوار ساحلی؛ گام مهم برای مهار خطر سیلاب
یکی از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده، اجرای دیوار ساحلی از نهم اسفندماه سال گذشته با اولویت نقاط حادثه‌خیز بوده است. این پروژه از انتهای کرهرود تا پارک امیرکبیر و به طول ۶۵۰ متر اجرا شده و با هدف ایمن‌سازی حاشیه مسیر عبور آب و کاهش خطرات ناشی از طغیان و روان‌آب‌ها در دستور کار قرار گرفته است.
همچنین جمع‌آوری پل فرسوده کشتارگاه از دیگر اقدامات زیرساختی شهرداری برای بهبود جریان عبور آب و رفع موانع موجود در مسیرهای هدایت روان‌آب‌ها بوده است.
در کنار این اقدامات، ایجاد کانال انحرافی در میدان شریعتی با هدف هدایت آب‌های سطحی در امتداد مسیل، از دیگر طرح‌هایی است که برای کاهش تجمع آب و جلوگیری از ایجاد آب‌گرفتگی در این محدوده اجرا شده است.
اصلاح شبکه هدایت آب‌های سطحی در معابر
یکی از چالش‌های مهم شهر اراک در زمان بارندگی، تجمع آب در برخی معابر و نقاط دارای زیرساخت‌های قدیمی است. به همین منظور، عملیات لوله‌گذاری برای هدایت آب‌های سطحی در نقاط مختلف شهر از جمله خیابان امام خمینی(ره) انجام شده است.
همچنین اجرای لوله‌گذاری عرضی در کوی صادقیه و خیابان شهید رجایی و رفع نواقص باقی‌مانده از سال‌های گذشته، با هدف افزایش ظرفیت انتقال آب و برطرف کردن مشکلات آب‌گرفتگی این مناطق دنبال شده است.
این اقدامات در واقع بخشی از اصلاح شبکه مدیریت آب‌های سطحی شهر محسوب می‌شود؛ چراکه صرفاً جمع‌آوری آب از سطح معابر کافی نیست و انتقال سریع و اصولی آن به مسیرهای اصلی دفع آب نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
پاکسازی مسیل‌ها و لایروبی ۱۴ کیلومتر رودخانه خشکه
در کنار پروژه‌های عمرانی، پاکسازی و نگهداری مسیرهای عبور آب نیز از جمله اقدامات مهم شهرداری اراک بوده است.
بر اساس اقدامات انجام‌شده، حدود هشت هزار متر طول از کانال‌های سطح شهر پاکسازی شده و مسیل‌های شهری، به‌ویژه سازه‌های تقاطعی که احتمال تجمع زباله و انسداد مسیر آب در آن‌ها وجود دارد، مورد پاکسازی قرار گرفته‌اند.
همچنین ۱۴ کیلومتر از رودخانه میرزای شیرازی معروف به رودخانه خشکه لایروبی شده است. پاکسازی تمامی مسیل‌های منتهی به شهر نیز با هدف تسهیل جریان روان‌آب‌ها و جلوگیری از ایجاد موانع در مسیر عبور آب انجام شده است.
از سوی دیگر، ساماندهی نقاط تخلیه‌گاهی و محل‌هایی که آب در آن‌ها به شکل گنداب تجمع پیدا می‌کند، در زمره اقدامات انجام‌شده قرار دارد؛ موضوعی که علاوه بر کاهش مشکلات ناشی از آب‌گرفتگی، از منظر بهداشت محیط و کیفیت زندگی شهروندان نیز اهمیت دارد.
آموزش، مانور و تجهیز نیروهای عملیاتی
مدیریت بحران تنها به اجرای پروژه‌های عمرانی محدود نمی‌شود و آمادگی نیروی انسانی و برخورداری از تجهیزات مناسب نیز در زمان وقوع حوادث اهمیت زیادی دارد.
در همین زمینه، شهرداری اراک دوره‌های آموزشی مدیریت بحران با محوریت مقابله با آب‌گرفتگی و نحوه رفع آن را برای نیروهای امانی و پاکبان‌ها برگزار کرده است تا نیروهای عملیاتی در زمان بروز حوادث بتوانند با آمادگی و هماهنگی بیشتری وارد عمل شوند.
همچنین نخستین مانور مقابله و رفع خطر سیلاب با هدف ارتقای آمادگی نیروها و تمرین شیوه‌های مواجهه با شرایط بحرانی برگزار شده است.
خرید تجهیزات مورد نیاز برای عملیات آبکشی نیز بخش دیگری از این برنامه‌ها بوده است. تجهیزاتی از جمله دستگاه‌های کف‌کش و لجن‌کش، لباس‌های مخصوص عملیات، چکمه و سایر ملزومات مورد نیاز تهیه شده تا در صورت بروز آب‌گرفتگی، امکان مداخله سریع‌تر نیروهای خدمات شهری فراهم باشد.
از اقدامات پیشگیرانه تا ضرورت تداوم نظارت
بارندگی ۵۵ میلی‌متری اراک طی سه روز گذشته و سپری شدن آن بدون خسارت جدی، فرصتی برای ارزیابی عملکرد زیرساخت‌های شهری و میزان آمادگی مجموعه مدیریت شهری در مواجهه با حوادث طبیعی بود.
مجموعه اقدامات انجام‌شده از احداث دیوار ساحلی و اصلاح مسیرهای هدایت آب تا لایروبی رودخانه‌ها، پاکسازی کانال‌ها و آموزش نیروهای عملیاتی، نشان می‌دهد که پیشگیری و آمادگی می‌تواند هزینه‌های ناشی از حوادث طبیعی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
با این حال، مدیریت آب‌های سطحی یک مأموریت مقطعی نیست و نمی‌توان آن را صرفاً با اجرای چند پروژه عمرانی به پایان رساند. تداوم پاکسازی مسیل‌ها، پایش نقاط حادثه‌خیز، اصلاح مستمر شبکه دفع آب‌های سطحی و تأمین تجهیزات مورد نیاز باید به‌عنوان برنامه‌ای دائمی در مدیریت شهری دنبال شود.
از سوی دیگر، اطلاع‌رسانی شفاف درباره عملکرد پروژه‌ها، نقاط باقی‌مانده و برنامه‌های آینده می‌تواند زمینه ارزیابی دقیق‌تر اقدامات شهرداری را از سوی شهروندان فراهم کند.
در نهایت، تجربه بارندگی‌های اخیر نشان داد که مدیریت بحران موفق، پیش از آغاز بارندگی شکل می‌گیرد؛ جایی که برنامه‌ریزی، اجرای زیرساخت‌های مناسب، آمادگی نیروهای انسانی و نظارت مستمر در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا شهر در برابر حوادث طبیعی آسیب‌پذیری کمتری داشته باشد.