پایگاه اطلاع رسانی شهر اراک

زمان احداث شهر اراک به دوره قاجار و سلطنت فتحعلي شاه مي رسد در اوايل سلطنت قاجار در قسمت عراق عجم به علت وسعت زياد و جمعيت فراوان همواره ناامني و اختلافات محلي بروز ميکرد و اين امر از لحاظ سياسي و اقتصادي براي حکومت مرکزي بروزمشکل ميکرد در زمان فتحعلي شاه قشوني به نام عراق تشکيل گرديد . و يوسف خان گرجي از فتحعلي تقاضا نمود که براي مرکز ق شون عراق عجم قلعه اي نظامي احداث نمايد . به همين جهت تاسيس ساختمان اوليه شهر به صورت قلعه اي بنام سلطان آباد ، شروع در سال ۱۲۳۱ به پايان رسيد

شهر اراك از نظر تاريخي نسبت به ساير شهرهاي استان از قدمت چنداني برخوردار نيست ، زيرا زمان احداث شهر به دوره قاجار و سلطنت فتحعلي شاه مي رسد . در اوايل سلطنت قاجار در بلوك عراق قسمت زيادي از محدوده ي استان مركزي به علت وسعت زياد و جمعيت فراوان ، همواره نا امن بود . در زمان فتحعلي شاه كه قشوني به نام عراق تشكيل گرديد يوسف خان گرجي از فتحعلي شاه تقاضا كرد تا براي اين مركز قشون عراق عجم به قلعه ايي نظامي احداث كند با احداث اين قلعه به نام سلطان آباد كه در سال 1231 شمسي به پايان رسيد ونام آن سلطان آباد عراق شد كه براي تميز شدن با عراق بين النهرين آن را سلطان آباد عراق عجم ناميدند. . اين قلعه كه در بين ولايات كزاز و فراهان در مقابل دربند كرهرود قرار گرفته براي جلوگيري بگفته مورخين وقت از اشرار فراهان جاي متناسبي بوده است . قلعه سلطان آباد محصور به ديواري ضخيم و خندقي عظيم و عميق به عمق 8 متر بوده است . عمارت دولتي در قسمت شمال شهر واقع شده است . در اطراف شهر هشت برج احداث شده بود كه در سال 1244 چنانچه مكتوب است فتحعلي شاه در هنگام بازديد شهر پنج عراده توپ براي حفاظت قلعه سلطان آباد در اختيار سپهدار ( يوسف خان ) گذاشت. اين استان از دوره‌ي صفويه تا آخر دوره قاجاريه از استان‌هاي مهم به شمار مي‌رفت .

. اراك نام گياهي است از تيره اراكيها كه فقط شامل يك گونه است.برگهايش كمي متقابل و گوشتالوست.گلهايش سفيد رنگ به شكل خوشه بوده و ميوه اش زرد رنگ داراي هسته است وخواص دارويي دارد.از برگهاي اين درخت اشتراني تغذيه ميكندواز ريشه آن در گذشته مسواك تهيه مي شده است.اين كلمه 100درصد فارسي است و برگرفته از زبان پهلوي است.ريشه آن اراكوه ايست كه به اريكه تغيير يافته است و كلمه الارايكه كه جمع مكسر آن ارائك است 5 مرتبه در قرآن به كار رفته است.
واژه اراك به معاني ، تخت پادشاهي _ پايتخت _ باغستان _ نخلستان ، شهرستان ، باغ و بارگاه اورده اند ، پروفسور هرتسفلد آلماني ً اراك ً را بشكل فارسي كلمه ً عراق ً و به معني سرزمين هموار دانسته است . حبيب‌الله نوبخت، مولف کتاب ديوان دين، ذيل واژه‌ي ارائک مي‌نويسد:

اين شهر بنا به عللي بدستور فتحعلي شاه قاجار بوسيله يوسف خان گرجي «سپهدار عراق» در سال ۱۲۳۱ هجري قمري (۱۸۰۸ ميلادي) در مرز ميان بخش هاي فراهان و كزاز ساخته شده است.
علل بناي شهر :
چون شهر اراك جديد التاسيس است بنابراين دو عامل اساسي را بايد مورد توجه قرار داد.
عامل سياسي – عامل اقتصادي
۱-   عامل سياسي
در اوايل سلطنت قاجار در بلوك عراق (نواحي بين شهرهاي قم، ساوه، همدان، ملاير، بروجرد، گلپايگان و اصفهان) بعلت وسعت زياد نزديك به ۹۰۰۰ كيلومتر مربع و در حدود يكهزار روستا با جمعيتي فراوان. هميشه ناامني و اختلافات محلي و بخصوص هجوم گاه و بيگاه ايلات و عشاير مجاور كه گاهي حتي امنيت مركز ايران را بر هم ميزدند و نبودن پادگان دائمي نظامي و دور بودن از مركز حكومت و عدم اطاعت از حكام شهرهاي مجاور كه گاهي موجب مي شد قشون مركزي براي آرامش و امنيت به اين منطقه گسيل شوند، نظير لشگر كشي سپهدار در زمان فتحعلي شاه براي مبارزه با اهالي دلف آباد كه شرح آن در فصل آثار باستاني آمده است.
در زمان فتحعليشاه قشوني به نام قشون عراق تشكيل گرديد و سپهداري آنرا فتحعليشاه به يوسف خان گرجي محول نمود (۱۲۲۴ هـ). ژنرال سيندلر انگليسي ۱: سلطان آباد در سال ۱۸۰۸ ميلادي توسط يوسف خان گرجي كه حاكم ولايت عراق عجم و فرمانده سپاه پياده نظام دوازده هزار نفري آن سامان بود بنا شد. اين سپاهيان منظم بدنبال توصيه هاي ژنرال گاردان فرانسوي بوجود آمده بودند.